Cách Sáng Tác Một Tác Phẩm Âm Nhạc Trên Piano Và Những Lời Khuyên Hàng Đầu Từ Các Chuyên Gia

Vậy là bạn đã quyết định thử thách bản thân bằng việc viết một tác phẩm – chúc mừng bạn!

Dù bạn là người mới tập sáng tác hay đã từng thử viết nhạc trước đây, rất có thể bạn đang băn khoăn không biết nên bắt đầu từ đâu.

Để trả lời những câu hỏi này, tôi đã trò chuyện với ba chuyên gia: nhà giáo dục âm nhạc Nigel Scaife, nhà soạn nhạc – hòa âm – nghệ sĩ piano John Kember, và Pam Wedgwood, nhà giáo dục âm nhạc kiêm nhà soạn nhạc của Faber Music. Cả ba đều đưa ra những lời khuyên thực tế, dựa trên chính trải nghiệm của họ – những lời khuyên mà chúng tôi hy vọng sẽ khiến bạn ngồi xuống và bắt đầu ghi lại âm nhạc của mình trên giấy (hoặc máy tính). Biết đâu bạn còn muốn gửi tác phẩm tham dự Cuộc thi Sáng tác của Pianist năm 2024 (người chiến thắng sẽ nhận được một cây đàn piano Kawai).

Làm thế nào để biến một giai điệu nhỏ tôi nghĩ ra thành một tác phẩm hoàn chỉnh?

John Kember:

Hãy nghĩ đến hình thức tổng thể. Một cấu trúc A–B–A đơn giản rất phù hợp cho một tác phẩm ngắn. Đừng ngại lặp lại một câu nhạc, và tránh dùng quá nhiều mô hình tiết tấu khác nhau. Hãy nhìn vào một vài giai điệu “bắt tai” và xem chúng được phát triển như thế nào. Việc suy nghĩ theo hướng “hỏi – đáp” cũng rất hữu ích để phát triển câu nhạc đầu tiên.

Pam Wedgwood:

Hãy tìm một vài hợp âm cơ bản nghe phù hợp với giai điệu của bạn. Khi bạn chơi thử trong một khoảng thời gian, mọi thứ có thể sẽ tự nhiên hình thành. Đừng sợ làm theo trực giác của mình. Sau đó, bạn có thể bắt đầu nghĩ đến cấu trúc. Bạn có thể mở đầu bằng giai điệu A (giai điệu ban đầu), tiếp theo là giai điệu B (một câu trả lời ở giọng họ hàng), rồi quay lại giai điệu A. Hãy sử dụng các texture và màu sắc khác nhau để làm cho tác phẩm trở nên hấp dẫn hơn với người nghe. Dù bạn viết gì, đó vẫn là một tác phẩm nguyên bản – chưa ai từng viết nó trước đây.

Nigel Scaife:

Hãy tự đặt ra nhiều câu hỏi, chẳng hạn như: “Điều gì có thể tạo nên sự tương phản hữu ích?”, “Ý tưởng này có thể được mở rộng như thế nào?”, hay “Có nên có phần mở đầu hoặc coda không?”. Ngẫu hứng (improvisation) thường là một cách rất hiệu quả để khám phá những khả năng mới. Những ý tưởng âm nhạc đơn giản nhưng mạnh mẽ, cùng với âm thanh được lựa chọn hợp lý, có thể mang lại hiệu quả rất lớn. Vì vậy, đừng nghĩ rằng tác phẩm của bạn bắt buộc phải phô diễn kỹ thuật piano cao siêu.

Làm thế nào để viết phần tay trái đệm cho giai điệu? Làm sao biết hòa âm có “đúng” hay không?

John Kember:

Việc viết phần đệm tay trái phụ thuộc vào phong cách bạn đang hướng tới và mức độ thoải mái của chính bạn khi chơi. Đừng cố làm mọi thứ quá thông minh hay phức tạp. Hãy kiểm tra hòa âm bằng cách chơi riêng các bè ngoài (bè trên và bè dưới). Các quy tắc tồn tại để hỗ trợ chúng ta, nhưng nếu bạn thấy nó nghe hay, hãy tin vào điều đó.

Nigel Scaife:

Hãy thử bắt đầu bằng một dòng bass đơn giản, vì nó sẽ tạo nền tảng hòa âm cho tác phẩm. Dành thời gian suy nghĩ kỹ về các ý tưởng âm nhạc trong đầu trước khi đưa chúng lên bàn phím. Bạn có thể thấy hữu ích nếu viết chúng ra một cách trừu tượng, vì điều đó có thể dẫn bạn sang một hướng mới và giúp bạn tìm ra thêm chất liệu phù hợp với ý tưởng ban đầu. Sau đó, bạn có thể thêm các hợp âm hoặc mô hình đệm để làm dày texture.

Pam Wedgwood:

Việc tạo phần tay trái cho giai điệu mang tính thử nghiệm rất nhiều. Khi bạn đã xác định được các hợp âm sẽ dùng, phần tay trái sẽ phụ thuộc vào phong cách mà bạn muốn viết. Và cũng đừng quên rằng, giai điệu hoàn toàn có thể nằm ở tay trái!

Tôi nên viết theo phong cách nào?

Pam Wedgwood:

Viết theo bất kỳ phong cách nào cũng đều ổn. Thậm chí, việc thử nhiều phong cách khác nhau là một bài tập sáng tác rất tốt. Hãy xem những tác phẩm tương đối đơn giản của các nhà soạn nhạc vĩ đại và tìm hiểu cách họ sử dụng cấu trúc và giọng điệu. Đừng ngại “học theo” ý tưởng của họ; bạn không cần phải viết y hệt từng nốt nhạc.

John Kember:

Hãy thử mọi thể loại. Bạn có thể thử một giai điệu dân gian (có thể mang tính modal), một tác phẩm đối âm hai bè, một bản ballad hoặc phong cách lãng mạn hơn, thậm chí là thứ gì đó đương đại, dựa nhiều vào tiết tấu hơn là giai điệu.

Còn việc chép nhạc thì sao – nên dùng giấy kẻ nhạc hay phần mềm ký âm?

John Kember:

Bút chì trước, máy tính sau. Tôi luôn viết bằng bút chì trên giấy kẻ nhạc và chỉnh sửa, cải thiện mọi thứ ở đó trước. Chỉ khi tác phẩm hoàn tất tôi mới dùng máy tính (một phiên bản Sibelius cũ mà tôi quen thuộc).

Nigel Scaife:

Một mẹo tôi thấy rất hữu ích khi chép nhạc bằng tay là dùng một chiếc thẻ nhựa (như thẻ ngân hàng hay thẻ thư viện) và giữ nó trong tay trái (nếu bạn thuận tay phải) để kẻ vạch nhịp và nối móc nốt cho gọn gàng.

Pam Wedgwood:

Việc chép nhạc khá tốn công, nhưng đó là một cách rất tốt để học cách ký âm âm nhạc được viết như thế nào. Sau này, bạn có thể muốn khám phá Sibelius hoặc Dorico. Đây là những công cụ tuyệt vời để sản xuất bản nhạc, và tôi không thể sống bằng nghề sáng tác nếu không có chúng.

Sau khi viết xong, tôi có nên chơi tác phẩm của mình cho người khác nghe không?

Nigel Scaife:

Luôn là một ý hay nếu bạn chơi cho người khác nghe, hoặc tốt hơn nữa, nhờ một người bạn chơi piano chơi tác phẩm đó cho bạn nghe mà không cần nghe bạn chơi trước. Điều này có thể rất “khai sáng”, vì bạn sẽ nhận ra cách diễn giải của họ có thể khác khá nhiều so với những gì bạn tưởng tượng. Rất có thể bạn sẽ muốn điều chỉnh một số chi tiết để ý đồ âm nhạc của mình trở nên rõ ràng hơn.

Pam Wedgwood:

Việc biểu diễn tác phẩm trước khán giả phụ thuộc vào mức độ tự tin của bạn. Hãy thử tự thu âm tác phẩm của mình trước rồi quyết định xem có nên trình diễn hay không. Khi đã hoàn thành, hãy cho phép bản thân cảm thấy tự hào vì bạn đã tạo ra được một tác phẩm. Đó là một thành tựu đáng kinh ngạc với bất kỳ ai.

Lời khuyên hay nhất bạn từng nhận được về sáng tác là gì?

John Kember:

“Hãy chỉnh sửa và cải thiện – nhưng phải biết lúc nào nên dừng lại.” Một lời khuyên khác là hãy nghĩ đến hình thức trước tiên: “Nếu một tác phẩm có hình thức rõ ràng, dù ở phong cách nào, đặc biệt là nhạc đương đại, thì nó sẽ hiệu quả.” Nói ngắn gọn, hãy nghĩ đến phong cách trước: thiên về tiết tấu hay giai điệu, đương đại hay truyền thống? Càng hiện đại thì tiết tấu càng phải chính xác, nhất là trong những tác phẩm mang màu sắc jazz.

Pam Wedgwood:

Lời khuyên quan trọng nhất là hãy giữ tác phẩm của bạn đơn giản nhất có thể. Chúc bạn may mắn với việc sáng tác, và trên hết, hãy tận hưởng quá trình đó và tự hào về tác phẩm của mình.