Những Lời Khuyên Khi Quay Lại Chơi Piano Ở Tuổi Trưởng Thành

Dù bạn là người nổi tiếng hay chỉ là một “thường dân” âm thầm, việc bắt đầu học piano – hoặc quay lại với cây đàn – khi đã lớn tuổi có thể mang đến niềm vui rất lớn, nhưng đồng thời cũng đi kèm không ít khó khăn.

“Đời người thì ngắn ngủi, còn nghệ thuật thì cần cả một đời để học” Hippocrates từng nói.

Rất khó để tin rằng ông đang nói trực tiếp về những người bắt đầu học piano khi đã trưởng thành, hay những người quay lại với nhạc cụ này sau nhiều năm gián đoạn – đơn giản vì cây đàn piano, không may cho ông, chỉ được phát minh khoảng 2.000 năm sau khi ông qua đời.

Thế nhưng, câu nói ấy dường như có sức tiên tri kỳ lạ, bởi hiếm nơi nào mà lời nhận định này lại đúng đến thế như khi áp vào hai nhóm người học nói trên. “Giá như hồi nhỏ tôi được học piano” hay “Giá như tôi đã không bỏ dở” là những câu than thở quen thuộc mà chúng ta nghe đi nghe lại từ bạn bè, người quen khi tuổi đã không còn trẻ.

Quả thật, việc học ở tuổi trưởng thành – so với thời thơ ấu – đi kèm những vấn đề đặc thù, dễ khiến áp lực đè nặng lên một hành trình vốn dĩ nên là niềm vui và thử thách tích cực. Tôi sẽ đề cập đến một số vấn đề đó sau, kèm theo gợi ý để vượt qua, hoặc ít nhất là làm nhẹ bớt chúng. Nhưng trước hết, cần phải nói một điều: đừng tuyệt vọng. Đừng nản lòng. Việc bắt đầu học piano muộn trong đời có nhiều lợi thế không kém gì bất lợi. Vì vậy, nếu bạn đang có “ngứa ngáy” muốn bắt đầu, hay khao khát quay lại với bàn phím, hãy cứ mạnh dạn bước tới. Niềm hạnh phúc và sự thỏa mãn mà piano mang lại có thể vô cùng to lớn, và với một chút tỉnh táo, những cạm bẫy tiềm ẩn sẽ chỉ còn như những gò đất nhỏ.

Những phát hiện mơ hồ và sự linh hoạt

Trước hết, hãy điểm qua một chút về andragogy – lý thuyết giáo dục người lớn. Trong cuốn Psychology and Adult Learning, chuyên gia giáo dục Mark Tennant trình bày nhiều lý thuyết khác nhau về quá trình học tập ở giai đoạn “tuổi thứ ba”. Ông xem xét các hướng tiếp cận nhân văn, chính trị hóa, phân tâm học, hành vi học, và nhiều lý thuyết khác – chủ yếu để bác bỏ chúng, hoặc ít nhất là chỉ ra giới hạn của từng cách tiếp cận. Ông chỉ nhắc đến giáo dục âm nhạc đúng một lần, trong chương bàn về lý thuyết hành vi (tức là dạy người lớn bằng phần thưởng, hình phạt và phản xạ có điều kiện), và dùng chính ví dụ này để cho thấy sự hạn chế của phương pháp đó. Ông đặt câu hỏi: làm thế nào để đo lường được sự tiến bộ?

Quan điểm tổng quát của Tennant dường như là: không có một phương pháp hay lý thuyết đơn lẻ nào có thể bao quát toàn bộ việc học của người trưởng thành. Nhưng chính điều này lại dẫn chúng ta đến một trong những lợi thế lớn nhất của việc học ở tuổi trưởng thành: tự do. Nói gọn trong một từ.

Người lớn thường có khả năng đặt kiến thức vào bối cảnh rộng hơn, biết chọn lọc thông tin, và quan trọng hơn là có sự tự nhận thức rõ ràng hơn về điều gì hữu ích trong một buổi học, điều gì thì không. Nói thẳng ra, nếu bạn không hợp với giáo viên của mình, bạn có thể đổi. Với trẻ em, lựa chọn đó hiếm khi tồn tại. Thêm vào đó, rất có thể bạn là người trực tiếp trả tiền cho các buổi học, với ý thức của một người trưởng thành về giá trị của đồng tiền. Sự ý thức này thường khiến việc quản lý thời gian trong buổi học trở nên tập trung hơn, và lợi ích thu được cũng rõ ràng hơn.

Một lợi thế khác là động lực. Nếu bạn đang học hoặc quay lại với piano, đó là vì bạn thực sự muốn. Không có “bà mẹ hổ” hay “ông bố trực thăng” nào thúc ép bạn cả. Và như mọi giáo viên đều biết, động lực có thể gỡ bỏ những rào cản rất lớn trên con đường tiến bộ.

Tuy nhiên, giờ chúng ta phải đối diện với những bất lợi. Cơ thể người trưởng thành đơn giản là không còn linh hoạt như trẻ nhỏ. Dù các kỹ năng cơ học khi chơi piano được học từ thời thơ ấu có thể được duy trì (tôi từng thấy người ta nói rằng có những “mốc cắt” tự nhiên ở khoảng 8 tuổi và một lần nữa ở 15 tuổi), thì việc học chúng từ đầu ở giai đoạn muộn hơn sẽ khó khăn hơn đáng kể. Điều này có thể gây nản lòng, đặc biệt với những người từng đạt trình độ cao, nhưng đã bỏ đàn trong nhiều năm. Ý thức rõ ràng về những gì đã mất – những tác phẩm giờ không còn chơi được, những bài tập giờ trở nên bất khả thi – có thể là một cú đánh mạnh vào tinh thần.