Học Cách Chơi Tác Phẩm Für Elise Của Beethoven
Được sáng tác vào năm 1810, Für Elise chỉ được xuất bản 40 năm sau khi Beethoven qua đời
Tác phẩm này là một trong những bản nhạc piano phổ biến và bền bỉ nhất mọi thời đại, sánh ngang với chương một của Sonata Ánh trăng, mà tôi đã từng viết trong tạp chí Pianist số 65. Bản thảo gốc hiện đã thất lạc, và trong giới âm nhạc học vẫn tồn tại những nghi vấn về việc liệu phiên bản chúng ta đang chơi ngày nay có hoàn toàn đúng với tác phẩm mà chính Beethoven từng nghe hay không.
Cũng có nhiều ý kiến khác nhau xoay quanh danh tính của “Elise” – liệu đó có phải là Therese Malfatti, bạn và cũng là học trò của Beethoven? Ông từng cầu hôn cô, nhưng bị từ chối để cô kết hôn với một quý tộc Áo. Ngoài ra còn ít nhất hai “Elise” tiềm năng khác, tuy nhiên cho đến nay vẫn chưa có câu trả lời xác định, và điều này vẫn là một bí ẩn.
Für Elise thuộc giai đoạn sáng tác trung kỳ của Beethoven, khi thính lực của ông đang suy giảm nhanh chóng
Tuy vậy, Czerny từng nhận xét rằng Beethoven vẫn có thể nghe lời nói và âm nhạc tương đối bình thường cho đến năm 1812. Tác phẩm được xuất bản dưới dạng một bagatelle, nhưng trên thực tế lại được viết theo hình thức rondo. Cấu trúc của bản nhạc là A–B–A–C–A, và chính sự lặp lại của chủ đề chính khiến việc học và luyện tập tác phẩm trở nên tương đối dễ tiếp cận.
Chỉ cần nhìn lướt qua, bạn có thể thấy toàn bộ tác phẩm được xây dựng từ những cấu trúc tiết tấu rất đơn giản
Dòng chuyển động liên tục của các nốt móc kép xuyên suốt tác phẩm đặt ra yêu cầu cao về độ đều của lực chạm và sự trôi chảy trong chuyển động, đồng thời đòi hỏi kỹ thuật ngón tay linh hoạt. Song song với đó, cổ tay và cánh tay cũng cần có độ mềm mại. Nếu không, âm nhạc sẽ dễ trở nên máy móc, hoàn toàn đi ngược lại tinh thần biểu cảm mà tác phẩm hướng tới.
Trong chủ đề chính (ô nhịp 1–22), cách chia câu nhạc được hình thành từ ba nốt móc kép cuối mỗi ô nhịp
Cần tạo cảm giác như âm nhạc không bị ràng buộc bởi vạch nhịp, để giai điệu luôn chảy về phía trước một cách tự nhiên. Hãy luyện tập đoạn này ở tốc độ chậm, đảm bảo chơi đều tay nhất có thể và tránh nhấn mạnh những nốt không cần thiết. Tuân theo chỉ dẫn pedal được ghi trong bản nhạc.
Lưu ý rằng nếu bạn giữ hơi lâu hơn một chút ngón út tay trái, bạn có thể đạp pedal một cách thong thả và đồng thời không làm mất những nốt bass quan trọng trong các hợp âm rải. Khi đó, sự thay đổi hòa âm vẫn rõ ràng mà không tạo cảm giác gấp gáp.
Dần dần tăng tốc độ đến mức metronome được gợi ý, nhưng hãy nhớ rằng đó chỉ là một đề xuất. Bạn có thể cảm thấy tốc độ tự nhiên của mình chậm hơn một chút, điều này hoàn toàn ổn miễn là vẫn giữ được cảm giác chuyển động và tiến triển chung. Trước khi chủ đề quay lại ở ô nhịp 15, việc tạo một chút ritardando sẽ rất hợp lý về mặt âm nhạc.
Vấn đề chính trong đoạn thứ hai ở giọng Fa trưởng (ô nhịp 23–39) là sự cân bằng giữa hai tay
Giữ tay trái có âm sắc êm bằng cách hạ thấp cổ tay và sử dụng kỹ thuật “pedal bằng ngón” (giữ ngón hơi lâu), như vậy sẽ có đủ sự nâng đỡ về pedal mà vẫn không làm mờ đi độ rõ của hòa âm. Tay phải cần hướng đến âm thanh có tính hát, nhưng ở ô nhịp 30, khi xuất hiện các nốt móc rất nhanh, hãy làm nhẹ lực chạm để tạo cảm giác linh hoạt và lanh lẹ.
Nếu bạn hay vấp ở những câu chạy này, hãy thử luyện tập với các tiết tấu khác nhau để kiểm soát tốt hơn việc phát âm. Lần lượt kéo dài từng phách: trước tiên chơi phách một chậm hơn một nửa trong khi hai phách còn lại giữ nguyên, sau đó đổi sang phách hai, rồi phách ba.
Hãy phối hợp tay trái thật chính xác với các câu chạy. Luyện tập chậm và tăng dần tốc độ là một trong những cách hiệu quả nhất để đạt được điều này.
Đoạn cuối của rondo (ô nhịp 59–83) mang màu sắc trầm tối và u ám
Nốt La lặp lại ở bè trầm tạo cảm giác đe dọa và nặng nề. Nó cần đủ hiện diện nhưng không được lấn át các hợp âm hát ở tay phải. Hãy lắng nghe thật kỹ sự cân bằng âm thanh, giữ bàn tay gần phím và các ngón tay cong tự nhiên.
Các nốt lặp với sự thay đổi ngón có thể gây khó khăn, nhưng việc tăng dần tốc độ một cách chậm rãi và có định hướng sẽ giúp kiểm soát tốt hơn. Hãy cố gắng tạo legato tối đa cho các hợp âm tay phải. Cách luyện tập hiệu quả cho đoạn này – và cho hầu hết các hợp âm legato – là tách hợp âm thành từng phần. Vì đường giai điệu trên cùng là phần quan trọng nhất, hãy bắt đầu chỉ với dòng giai điệu này và tập trung tăng cường sức kiểm soát cho nó.
Việc luôn sử dụng cùng một thế ngón là cực kỳ quan trọng. Vì đoạn này chủ yếu dùng ngón bốn và năm, hãy đảm bảo bạn kiên trì làm việc chỉ với hai ngón đó.
Khi đã cảm thấy chắc chắn, hãy thêm bè kế tiếp phía dưới (Đô thăng/Si giáng), rồi tiếp tục củng cố độ ổn định. Lặp lại quá trình này cho đến khi bạn xây dựng được toàn bộ hợp âm. Cuối cùng, dù cần nhiều thời gian, bạn sẽ có thể chuyển vị trí một cách liền mạch mà vẫn giữ được âm sắc cantabile ấm áp.
Đoạn cuối cùng bạn cần làm chủ là hình arpeggio kết hợp chromatic ở ô nhịp 77
Đoạn này dẫn trở lại lần xuất hiện cuối của chủ đề, vì vậy nó có vai trò đặc biệt quan trọng và cần được chơi thật chắc chắn. Tôi đã nghe không biết bao nhiêu lần các pianist trẻ “vấp ngã ngay trước vạch đích”, khi họ nhận ra mình sắp hoàn thành – rồi chỉ một khoảnh khắc mất tập trung cũng đủ khiến các ngón tay đi chệch hướng.
Như trước đó, hãy sử dụng các dạng tiết tấu khác nhau để nắm vững câu chạy này, kết hợp với luyện tập chậm. Bạn cũng có thể thử chơi mà không nhìn phím, hoặc thậm chí chuyển sang các giọng khác, nhưng nhớ luôn giữ nguyên thế ngón như trong giọng gốc.
Tôi thực sự hy vọng bạn sẽ tận hưởng việc học và chơi tác phẩm tuyệt đẹp này
Bất chấp sự phổ biến và quen thuộc đến mức có phần bị “nghe quá nhiều”, Für Elise vẫn còn rất nhiều điều để mang lại cho người chơi piano. Và cũng như mọi tác phẩm có sức sống lâu bền, điều đó luôn tồn tại một lý do rất chính đáng.
Xem thêm sản phẩm Đàn Piano.
Xem thêm sản phẩm Guitar Điện.
Xem thêm sản phẩm Guitar Acoustic.
Xem thêm sản phẩm Guitar Classic.
Xem thêm sản phẩm Guitar Pedal.
Xem thêm sản phẩm Amplifier.