Những Lầm Tưởng Về Kỹ Thuật Chơi Piano
Trong thế giới piano tồn tại không ít những “huyền thoại” và các câu nói được lặp đi lặp lại: “luồn ngón cái”, “cổ tay thả lỏng”, “bấm ngón legato”. Dù rất nhiều trong số những ý tưởng và khái niệm này thực sự có giá trị, chúng cũng thường dẫn đến một cách tiếp cận khá phiến diện trong việc luyện tập và chơi đàn. Tôi luôn cảnh giác với các phương pháp cứng nhắc và những lối tiếp cận kỹ thuật cố định, vì vậy để cân bằng lại, tôi xin đưa ra năm góc nhìn thay thế cho những quan niệm phổ biến về kỹ thuật piano.
1. Thế bấm gam
Thế bấm gam tiêu chuẩn được dạy cho người mới học ở giai đoạn đầu chắc chắn có thể rất hiệu quả, đặc biệt khi hai tay luyện tập riêng rẽ. Tuy nhiên, khi hai tay chơi cùng lúc và chuyển động tương tự nhau, thời điểm mà tay phải và tay trái phải điều chỉnh ngón cái hoặc các ngón khác sang vị trí mới lại không trùng nhau. Ngón cái, với vị trí và sức mạnh của mình, có thể trở thành một điểm tựa cực kỳ vững chắc cho cả bàn tay.
Tôi nhận ra rằng nếu chỉ đơn giản đảo ngược cách nhóm ngón ở một tay (ví dụ trong gam Đô trưởng, bắt đầu bằng 1-2-3-4 rồi tiếp theo là 1-2-3…), thì các ngón cái của hai tay sẽ rơi vào cùng thời điểm, còn các ngón chơi xen giữa cũng tạo thành những nhóm ngón tương ứng. Điều này mang lại sự chắc chắn đáng kinh ngạc khi chơi ở tốc độ cao, bởi luôn có những “điểm kiểm soát” mạnh mẽ và đồng bộ ở hai ngón cái. Tôi không nói rằng không nên dùng thế bấm truyền thống, mà chỉ muốn nhấn mạnh rằng trong “hộp công cụ kỹ thuật” của bạn, nên có nhiều hơn một lựa chọn.
2. Thế bấm legato
Cụm từ “thế bấm legato” là điều tôi rất ngại nghe. Ý tưởng chung thường là tìm một thế bấm tạo ra legato hoàn hảo, dù phải vặn xoắn bàn tay một cách khó chịu, thay ngón liên tục, mồ hôi mồ kê, rồi nếu cần thì thêm pedal vào như rưới một thìa salsa cho đậm đà. Điều này luôn khiến tôi bối rối.
Dù việc tạo ra legato hoàn hảo là rất quan trọng, tôi vẫn thích ưu tiên sự thoải mái về mặt thể chất hơn, chọn một thế bấm giữ cho bàn tay ở trạng thái trung tính và dễ chịu, rồi dùng pedal để tạo legato. Việc dùng pedal cẩn thận cũng có thể hỗ trợ những kỹ thuật khác tôi đã đề cập, đặc biệt là các chuyển động dịch ngang khi chơi gam và hợp âm rải.
3. Luồn ngón cái xuống
Như đã đề cập ở phần đầu, đây là một trong những “nỗi ám ảnh” lớn nhất của tôi, và chắc hẳn các đồng nghiệp chơi piano của tôi đã mệt mỏi khi nghe tôi than phiền về điều này. Có một lý do sinh lý rõ ràng để không luồn ngón cái xuống dưới bàn tay: chuyển động xoắn như vậy có thể tạo áp lực rất lớn lên ngón cái và các gân xung quanh, tiềm ẩn nguy cơ chấn thương. Giữ bàn tay và cổ tay ở vị trí trung tính càng nhiều càng tốt là một trong những nguyên tắc cơ bản để tránh chấn thương khi chơi piano.
Một vấn đề khác của việc luồn ngón cái là ngay khi ngón cái chạm vào nốt đích, các ngón còn lại lại ở vị trí xa nhất so với những nốt chúng sắp phải chơi. Ngược lại, khi bạn dịch chuyển toàn bộ bàn tay bằng một chuyển động ngang mượt mà, dù ban đầu có thể cảm thấy nhanh, nhưng khi ngón cái đến nơi, các ngón khác cũng đã sẵn sàng vào vị trí.
4. Thư giãn hoàn toàn: đừng căng thẳng
Khái niệm “thư giãn hoàn toàn” trong chơi piano được nhắc đến rất nhiều, và dĩ nhiên việc chơi với sự thoải mái tối đa là quan trọng. Tuy nhiên, thư giãn hoàn toàn về mặt thể chất không phải lúc nào cũng khả thi, bởi nhiều kỹ thuật và tác phẩm đòi hỏi sự phát triển cơ bắp và sức bền. Tôi thích nghĩ về thư giãn như “sự linh hoạt vững chắc”, bởi một cơ bắp mạnh nhưng linh hoạt sẽ chống chịu tốt hơn so với một cơ bắp mạnh nhưng cứng nhắc.
Nếu bạn học một tác phẩm như phần piano khét tiếng về mặt kỹ thuật trong Erlkönig của Schubert, sự thật là nó đòi hỏi luyện tập sức bền và sức mạnh rất nghiêm túc. Tôi đã biểu diễn tác phẩm này nhiều lần trên sân khấu và nhận thấy rằng dù có thể đạt được sự thoải mái trong suốt buổi biểu diễn, tôi không thể nói rằng mình hoàn toàn thư giãn về mặt thể chất ở mọi thời điểm. Một cách nghĩ hữu ích hơn về thư giãn là biết khi nào cần dùng sức và lực, và khi nào cần cân bằng điều đó bằng sự thả lỏng. Lạm dụng một trong hai đều cho kết quả không tốt: quá nhiều sức sẽ dẫn đến căng thẳng, còn quá nhiều thư giãn lại tạo ra âm thanh yếu và thiếu ổn định.
5. Luyện tập chậm
Đây là một quan điểm gây tranh cãi. Tôi nhận thấy rằng luyện tập chậm, dù có ích, không phải lúc nào cũng mang lại kết quả tốt nhất. Điều này được Mark Tanner minh họa rất xuất sắc trong bài viết chi tiết của anh ở số báo này. Vấn đề của việc luyện chậm cho một đoạn cuối cùng sẽ chơi nhanh là khi tăng tốc, nó thường nghe như “luyện chậm rồi bật nhanh”. Lý do là ở tốc độ cao, bạn không thể đặt cùng một mức trọng lượng và cường độ lên từng nốt như khi chơi chậm. Tôi thường thấy giải pháp tốt hơn để chơi nhanh mà vẫn kiểm soát được là xác định các “điểm neo” trong mỗi ô nhịp, luyện chúng với trọng âm mạnh, trong khi các nốt ở giữa chơi nhẹ hơn.
Càng làm như vậy và “thả lỏng” cho các ngón ở giữa, trong khi vẫn giữ những điểm neo tập trung đều đặn, tôi càng có thể duy trì sự kiểm soát thư giãn mà không khiến mọi nốt đều quá nặng. Về bản chất, càng chơi nhanh, bạn càng phải “nghĩ chậm”. Một cách khác là chia nhạc thành những đơn vị nhỏ, chẳng hạn nửa ô nhịp hoặc một ô nhịp, luyện chúng ở đúng tempo hoặc thậm chí nhanh hơn, rồi ghép lại khi đã tự tin.
Vậy tại sao không táo bạo hơn trong việc luyện tập? Đừng tin mọi thứ bạn nghe. Hãy thử thách những chuẩn mực, và để những ngón tay vốn dĩ “nổi loạn” của bạn hoạt động theo một cách khác. Bạn có thể sẽ ngạc nhiên với kết quả đạt được.
Xem thêm sản phẩm Đàn Piano.
Xem thêm sản phẩm Guitar Điện.
Xem thêm sản phẩm Guitar Acoustic.
Xem thêm sản phẩm Guitar Classic.
Xem thêm sản phẩm Guitar Pedal.
Xem thêm sản phẩm Amplifier.