Lịch Sử Những Cuộc Song Đấu Piano
Cũng Mai Nguyên Music điểm lại những màn song đấu piano hấp dẫn nhất trong lịch sử
Xem màn song đấu piano ngẫu hứng tại New Orleans
Khi nhắc đến “song đấu”, người ta thường hình dung những quý ông thế kỷ 18 với súng hỏa mai, hoặc các hiệp sĩ thế kỷ 12 trong những trận đấu tay đôi. Nhưng sẽ thế nào nếu đó là một cuộc đối đầu giữa hai nghệ sĩ piano, mỗi người đều cố gắng vượt trội hơn đối thủ để giành phần thắng?
Một trong những cuộc song đấu piano nổi tiếng nhất diễn ra tại Vienna vào năm 1800. Một bên là Daniel Steibelt, nghệ sĩ piano bậc thầy người Đức – lừng danh vào thời điểm đó nhưng nay gần như bị lãng quên. Bên còn lại là Ludwig van Beethoven huyền thoại. Theo thông lệ lúc bấy giờ, cuộc đấu được “bảo trợ” bởi hai vị quý tộc: Hoàng thân Lobkowitz đứng về phía Steibelt, còn Hoàng thân Lichnowsky ủng hộ Beethoven.
Steibelt là người chơi trước. Phần ngẫu hứng của ông tràn ngập những hiệu ứng sân khấu, với tiếng bass cuộn trào dữ dội tạo nên một bầu không khí giông bão. Khi “cơn bão” kết thúc, mọi ánh mắt đổ dồn về Beethoven. Bước lên piano, Beethoven mang theo một bản nhạc của chính Steibelt. Trong sự thích thú của khán giả, ông lật ngược bản nhạc lại và bắt đầu chơi, đồng thời thêm thắt không ít chi tiết của riêng mình. Với mục đích châm biếm sâu hơn, Beethoven tạo ra “cơn bão” của chính ông, vừa mô phỏng vừa biến hóa phần ngẫu hứng của Steibelt. Dù không ai biết chính xác Beethoven đã chơi những gì trong cuộc đấu đó, có thể khẳng định Steibelt đã cảm thấy thua cuộc hoàn toàn. Ông lập tức bỏ ra khỏi phòng và thề sẽ không bao giờ quay lại Vienna – một lời thề mà ông giữ trọn suốt đời.
Daniel Steibelt vs Beethoven
Những cuộc song đấu như vậy từng diễn ra thường xuyên khắp châu Âu. Wolfgang Amadeus Mozart từng đối đầu với Muzio Clementi, và kết quả công khai khá “an toàn”: cả hai đều là những nghệ sĩ piano xuất sắc. Tuy nhiên, trong riêng tư, Clementi thừa nhận tài năng vượt trội của Mozart, sau này ông nói rằng: “Cho đến lúc đó, tôi chưa từng nghe ai chơi đàn với nhiều sinh khí và duyên dáng đến thế.” Ngược lại, lời nhận xét được ghi lại của Mozart kém phần thiện cảm hơn: “Clementi không có nổi một phần cảm xúc hay gu thẩm mỹ như Kreutzer; ông ta chỉ là một cỗ máy.”
Danh sách các cuộc song đấu còn kéo dài, với Beethoven đối đầu nhiều nghệ sĩ piano khác, và Franz Liszt so tài cùng Sigismond Thalberg.
Bước sang thế kỷ 20, hình thức song đấu piano để giải trí được hồi sinh mạnh mẽ cùng các nghệ sĩ ragtime. Năm 1933, quán Pat O’Brien’s Bar tại New Orleans trở thành địa điểm quen thuộc cho những màn song đấu piano. Khác với thời Beethoven, khán giả có thể trực tiếp yêu cầu các bản nhạc mà hai nghệ sĩ phải “đấu” với nhau.
Tiến xa hơn nữa đến năm 1986, Dallas Alley khai trương tại Dallas, Texas, nơi song đấu piano tiếp tục phát triển nhưng với chất liệu rock and roll.
Ngày nay, song đấu piano sở hữu một cộng đồng người hâm mộ đông đảo. Riêng tại Hoa Kỳ đã có hơn 150 câu lạc bộ thường xuyên tổ chức các màn đối đầu piano, cùng nhiều công ty chuyên cung cấp nghệ sĩ cho những ai muốn thuê biểu diễn. Quả thực, đây là một hình thức âm nhạc vô cùng thú vị và giàu sức sống.