Cách Tìm Được Giáo Viên Piano Phù Hợp

Dù bạn là một đứa trẻ mới bắt đầu, một người lớn lần đầu chạm vào piano, hay một người quay lại với mong muốn khơi dậy lại năng khiếu âm nhạc từ thuở trước.

Hình ảnh người giáo viên piano điên rồ, quá khắt khe, thậm chí gây tổn hại cho học trò đã trở thành một khuôn mẫu quen thuộc trong phim ảnh và văn học. Bernice Rubens từng khắc họa một nhân vật như vậy trong tiểu thuyết Madame Sousatzka, sau đó được chuyển thể thành phim với sự tham gia của Shirley MacLaine. (Nghe nói cuốn tiểu thuyết này phần nào dựa trên trải nghiệm của anh trai tác giả – nghệ sĩ piano Harold Rubens.)

Hoặc hãy nghĩ đến Erika Kohut, nhân vật chính đầy rối loạn tâm lý, mang xu hướng bạo dâm và hoàn toàn lập dị trong tiểu thuyết The Piano Teacher của Elfriede Jelinek. Trong phiên bản điện ảnh, Isabelle Huppert đã thể hiện tất cả những nét ám ảnh đó lên màn bạc một cách khá gây sốc.

Và cũng đừng quên những giáo viên ngoài đời thực có danh tiếng không mấy tốt đẹp. Nghệ sĩ piano Stephen Hough đôi khi nhắc đến quãng thời gian ông học tại Juilliard với Adele Marcus – một nhân vật huyền thoại nhưng cũng bị mô tả là “mang tính hủy hoại và thù dai”. Ông kể rằng dù bản thân ông và bà vẫn có mối quan hệ khá ổn, ông đã chứng kiến bà “khiến nhiều sinh viên bật khóc vì bị sỉ nhục cá nhân trong các lớp masterclass… Tôi nghĩ bà tàn nhẫn với học trò nữ hơn là nam”.

Bạn có thể nghĩ: “Tôi chắc chắn sẽ không bao giờ chịu đựng kiểu vô lý đó – tôi sẽ bỏ đi ngay”, và nếu vậy thì tôi hoàn toàn ủng hộ bạn. Tuy nhiên, vấn đề này không đơn giản như vậy. Người này cho là kỷ luật quá mức, nhưng với người khác lại chính là hình mẫu lý tưởng của một người dẫn dắt.

Dù không có chỗ cho bất kỳ hình thức lạm dụng nào trong một mối quan hệ, thì điều tôi xem là lạm dụng có thể chỉ là sự nghiêm khắc cần thiết trong mắt bạn.

Và có thể bạn sẽ cần thời gian để phân định điều đó: liệu nên cho giáo viên ấy cơ hội hay tin vào trực giác của chính mình?

Cuối cùng, mọi thứ phụ thuộc vào từng người. Bạn phải tìm được giáo viên phù hợp với chính mình – hoặc với con bạn. Nhưng làm thế nào để làm được điều đó? Và làm sao để tránh rơi vào tình huống ban đầu thấy một giáo viên rất hấp dẫn, nhưng dần dần lại khiến bạn cảm thấy kiệt quệ sau mỗi buổi học?

Dù bạn là người mới bắt đầu, người quay lại học, người lớn, trẻ em, hay thậm chí sống cách xa hàng trăm cây số so với giáo viên gần nhất, chúng ta sẽ cùng khám phá những cách giúp bạn tìm được “người thầy lý tưởng” và cách đánh giá họ một cách hiệu quả.

Hiện có ba con đường chính để tiếp cận việc học piano. Thứ nhất là các bài học trực tuyến được ghi sẵn, có thể tìm thấy trên YouTube và nhiều nền tảng khác. Thứ hai là các buổi học trực tuyến tương tác trực tiếp qua Zoom, Skype hoặc webinar. Và thứ ba là hình thức truyền thống: học trực tiếp, mặt đối mặt với một giáo viên thật, ngồi ngay cạnh bạn.

Cả ba phương pháp đều có ưu điểm và hạn chế riêng. Hiểu rõ những điều này sẽ giúp bạn chọn được con đường phù hợp, hoặc thậm chí kết hợp linh hoạt giữa các hình thức trong quá trình học.

Bài học ghi sẵn (Recorded Tutorials)

Hãy bắt đầu với các bài học trực tuyến ghi sẵn. Ưu điểm lớn nhất thì quá rõ ràng: phần lớn chúng miễn phí và cực kỳ dễ tiếp cận, chỉ cần vài giây tìm kiếm trên YouTube hay Google. Bạn có thể tìm được nội dung phù hợp với hầu như mọi trình độ, thậm chí lên tới mức diploma.

Các bài học trực tuyến rất phong phú, từ “Cách tìm nốt Đô giữa” cho đến “Những cách tốt nhất để luyện Étude của Chopin”.

Bạn có thể thử xem các video của một giáo viên mà bạn thấy hợp, và nếu không hiệu quả, chỉ cần tìm tiếp người khác. Bạn cũng có thể tạm dừng, tua lại và xem lại bao nhiêu lần tùy thích.

Tuy nhiên, nhược điểm cũng không ít. Nếu bạn là người mới bắt đầu và đang mắc lỗi về tư thế hay dáng tay thì sao? Hoặc nếu bạn hiểu sai một khái niệm nào đó thì làm sao bạn biết được? Bạn không thể đặt câu hỏi ngay lập tức, và cũng không có phản hồi trực tiếp để chỉnh sửa sai sót.

Điều này khiến bạn có nguy cơ hình thành những kỹ thuật không hiệu quả, và sau này sẽ rất tốn công để sửa lại nếu bạn quyết định học bài bản hơn.

Một hạn chế khác là các bài học kiểu này chủ yếu hướng đến người mới bắt đầu hoặc trình độ sơ–trung cấp. Những video nâng cao hơn (ví dụ về Chopin) thường tập trung vào kỹ thuật thuần túy. Điều này rất hữu ích về mặt cơ học, nhưng lại hạn chế ở khía cạnh diễn giải âm nhạc.

Bạn sẽ ít tìm thấy những nội dung giúp mở rộng tư duy về câu nhạc, cấu trúc hay tính âm nhạc – những điều mà một giáo viên giỏi thường dẫn dắt để bạn dần tìm ra tiếng nói nghệ thuật của riêng mình.

Dù vậy, nếu bạn chỉ cần nền tảng cơ bản và không quá quan tâm đến việc đạt trình độ cao hơn sau này, thì các bài học kiểu này thực sự rất giá trị.

HỌC TRỰC TUYẾN (ONLINE LESSONS)

Bây giờ hãy cùng xem xét hình thức học piano trực tuyến theo kiểu một thầy – một trò. Một trong những ưu điểm lớn nhất là bạn không cần phải di chuyển đến nhà giáo viên. Với những người sống ở vùng xa, hoặc gặp khó khăn về di chuyển, đây có thể là một “phao cứu sinh” thực sự. Dù trong hoàn cảnh nào, hình thức này cũng giúp tiết kiệm đáng kể thời gian.

Bạn cũng được học trên chính cây piano mà mình vẫn luyện tập hằng ngày, thay vì phải làm quen với nhạc cụ của giáo viên. Với nhiều người, sự quen thuộc này mang lại cảm giác thoải mái hơn. Và dĩ nhiên, trong buổi học bạn sẽ nhận được phản hồi trực tiếp và những góp ý mang tính xây dựng, tập trung đúng vào nhu cầu và mục tiêu cá nhân của bạn. Bạn có thể đặt câu hỏi ngay lập tức. Ngoài ra, bạn còn có thể ghi lại buổi học để nghe lại những lời khuyên mà có thể lúc đầu bạn chưa kịp tiếp thu hết.

Rõ ràng, đây là một cách học chủ động hơn rất nhiều, và cũng là hình thức ngày càng phổ biến kể từ sau đại dịch. Tuy vậy, nó vẫn tồn tại những hạn chế.

Nhiều giáo viên dạy online chia sẻ rằng việc chuẩn bị một hệ thống camera phù hợp, cả cho họ lẫn cho học viên, không hề đơn giản. Có lúc camera cần được điều chỉnh để quay cận cảnh bàn tay, rồi lại phải chuyển sang bản nhạc, hoặc xuống bàn đạp, điều này dễ làm gián đoạn sự tập trung. Trừ khi cả bạn và giáo viên đều có thiết bị âm thanh – hình ảnh chất lượng cao, chất lượng âm thanh cũng có thể không đạt mức tối ưu.

Giáo viên sẽ không thể ghi chú trực tiếp lên bản nhạc của bạn, mà phải gửi lại sau, khiến sự tự nhiên và linh hoạt trong buổi học phần nào bị giảm đi.

Một vấn đề khác có thể đến từ vị trí đặt cây piano của bạn. Nếu, như đa số trường hợp, piano nằm ở khu vực sinh hoạt chung như phòng khách, bạn sẽ cần đảm bảo có đủ không gian riêng cho buổi học.

Ngoài ra, nếu giáo viên muốn trực tiếp hướng dẫn bạn cách chuyển động cổ tay, luồn ngón cái, hay xử lý một đoạn nhạc cụ thể bằng thao tác cơ thể, thì bạn sẽ gặp bất lợi.

Điều này dẫn đến một yếu tố trừu tượng hơn: sự thiếu vắng của những tương tác vật lý nhỏ bé nhưng quan trọng – một ánh nhìn, cái nhún vai, nụ cười hay cái cau mày – những thứ góp phần xây dựng mối quan hệ giữa người với người và tạo nên “gia vị” cho giao tiếp trực tiếp.

Dù vậy, với một số học viên, khả năng học trực tuyến vẫn là một điều vô cùng quý giá. Cách tìm giáo viên phù hợp cho hình thức học qua mạng về cơ bản cũng giống như tìm giáo viên dạy trực tiếp, vì thế tôi sẽ nói nhanh về lựa chọn thứ ba trước khi quay lại những phương pháp tìm kiếm hiệu quả nhất.

HỌC TRỰC TIẾP (FACE-TO-FACE)

Ưu điểm của hình thức dạy học truyền thống, mặt đối mặt, nhìn chung cũng tương tự như học online, nhưng có thêm lợi thế vô giá là giáo viên có thể hỗ trợ trực tiếp về tư thế, vị trí tay, cách đặt trọng lượng và những yếu tố cơ thể khác. Bạn cũng có thể trao đổi với giáo viên về việc ghi âm hoặc ghi hình buổi học để tham khảo sau này. Một số giáo viên thậm chí chủ động làm điều này để tránh những rắc rối không đáng có liên quan đến hiểu lầm trong quan hệ thầy trò.

Còn nhược điểm thì sao? Trong đa số trường hợp, bạn sẽ phải di chuyển đến phòng dạy của giáo viên, đồng nghĩa với việc tốn thêm thời gian, công sức và chi phí. Đôi khi giáo viên có thể đến nhà bạn, nhưng điều này khá hiếm. Nếu người học là con bạn, bạn có thể được khuyến khích ngồi dự buổi học với vai trò giám sát. Việc lắng nghe những bước đi đầu tiên của trẻ trên piano, tuần này qua tuần khác, thật sự không phải là niềm vui của ngay cả những phụ huynh tận tâm nhất.

Vậy bạn có thể tìm giáo viên dạy online hoặc trực tiếp ở đâu? Tất nhiên, internet là một kho tài nguyên khổng lồ, và Google gần như chắc chắn sẽ là điểm đến đầu tiên của bạn.

Có hai trang web phổ biến nơi giáo viên quảng bá dịch vụ của mình: eptauk.org (Hiệp hội Giáo viên Piano châu Âu tại Anh) và ism.org (Hiệp hội Âm nhạc Độc lập).

Chức năng tìm kiếm trên trang thứ hai không quá dễ nhận ra, nhưng nếu bạn mở menu thả xuống “About”, bạn sẽ thấy mục “ISM Music Directory”, nơi cung cấp danh sách giáo viên theo khu vực.

Hội đồng khảo thí Trinity cũng có một danh bạ giáo viên dễ sử dụng, rất đáng để tham khảo. Một trang tổng hợp hơn là superprof.co.uk, nơi có cơ sở dữ liệu lớn các giáo viên piano được phân theo địa phương.

Ngoài ra còn nhiều cổng thông tin khác, có thể dễ dàng tìm thấy thông qua bất kỳ công cụ tìm kiếm nào.

Bạn cũng có thể thử đến thư viện địa phương. Nơi đây thường có bảng thông báo, danh bạ khu vực và những thủ thư luôn sẵn sàng hỗ trợ tìm kiếm thông tin.

Tại sao không kiểm tra cả báo chí địa phương để xem có buổi hòa nhạc piano nào sắp diễn ra gần bạn không? Bạn có thể trò chuyện với nghệ sĩ biểu diễn sau buổi diễn và hỏi xem họ có biết giáo viên nào trong khu vực không. Nếu gần nhà có cửa hàng nhạc cụ, đó cũng là một điểm đến rất hợp lý.

KẾT LUẬN

Sau khi đã có danh sách các lựa chọn, làm thế nào để bạn quyết định nên chọn ai?

Câu hỏi đầu tiên (dù không nhất thiết là yếu tố quyết định) nên liên quan đến trình độ chuyên môn, cụ thể là trình độ sư phạm, chứ không phải bằng biểu diễn. Một nghệ sĩ biểu diễn xuất sắc không đồng nghĩa với việc họ sẽ là một giáo viên xuất sắc, dù trong nhiều trường hợp họ vẫn có thể là một lựa chọn rất tốt.

Nếu giáo viên có bằng cấp sư phạm, hãy hỏi thêm: họ đã dạy bao lâu rồi? Họ có kinh nghiệm làm việc với người lớn không, nếu đó là đối tượng bạn thuộc về, cũng như với trẻ em? Giáo viên có phòng dạy riêng với một cây piano tốt không? Nếu có, điều đó cho thấy mức độ đầu tư và cam kết nghiêm túc với nghề.

Cũng có thể người đó chỉ dạy piano như một công việc phụ, trong một phòng ngủ cải tạo, với một nhạc cụ kém chất lượng. Điều này vẫn có thể phù hợp với bạn, nhưng là những yếu tố bạn cần ý thức rõ.

Hãy hỏi xem bạn có thể trao đổi với một vài học viên hiện tại hoặc cũ của giáo viên không, để hiểu thêm về cách họ giảng dạy. Khi gặp giáo viên, bạn cũng nên trình bày thật rõ mục tiêu của mình.

Nếu bạn nói: “Tôi đến đây vì cuối cùng tôi muốn chơi được bài WAP vui nhộn của Cardi B trên cây piano lệch tông ở nhà”, và giáo viên nhìn bạn như thể bạn vừa đề nghị nôn lên con mèo của họ, thì bạn biết ngay mình đã chọn sai. Ngược lại, nếu họ đáp: “Ồ vâng, Cardi B, một nhà sáng tác thật thú vị, chúng ta hoàn toàn có thể làm việc với điều đó”, thì bạn đã vượt qua được cửa ải đầu tiên.

Vì vậy, hãy xác định rõ bạn muốn đạt được điều gì: chơi một bản fugue của Bach? Gây ấn tượng với bạn bè bằng một ca khúc đơn giản? Học ngẫu hứng jazz? Hay biểu diễn tại Carnegie Hall?

Bạn càng rõ ràng, bạn càng dễ đánh giá đúng người thầy tiềm năng của mình.

Việc xin một buổi học thử cũng là một ý tưởng rất hay. Đôi khi giáo viên sẽ dạy buổi này miễn phí, nhưng bạn không nên mặc định điều đó. Nếu có đủ thời gian và năng lượng, bạn thậm chí nên thử học với vài giáo viên trước khi quyết định gắn bó với một người.

Hãy nói rõ điều này với tất cả họ. Nếu ai đó tỏ ra khó chịu, bạn có thể loại ngay người đó khỏi danh sách. Một giáo viên tốt luôn muốn điều tốt nhất cho học trò, và nếu một người khác có thể mang lại điều đó tốt hơn, họ nên sẵn sàng chấp nhận.

Sau khi đã chọn được giáo viên, bạn cũng nên đề xuất một giai đoạn thử nghiệm, chẳng hạn ba tháng. Hãy cùng giáo viên thảo luận xem trong khoảng thời gian đó có thể đạt được những gì hướng tới mục tiêu của bạn. Nếu sau ba tháng, bạn tiến gần hơn mục tiêu, yêu thích các buổi học và vẫn đang tiến bộ, thì mọi thứ đều ổn.

Nhưng nếu bạn chẳng tiến thêm bao nhiêu và mỗi tuần đều phải lê mình đến buổi học như một cực hình âm nhạc, thì rõ ràng là không phù hợp. Đã đến lúc thay đổi. Giáo viên, suy cho cùng, cũng là con người, với những điểm yếu, định kiến, góc nhìn hạn chế, cũng như những thế mạnh và điều đáng quý riêng.

Nếu những điều đó không hòa hợp với bạn, điều đó không có nghĩa là bạn sẽ không bao giờ tiến bộ với piano. Nó chỉ đơn giản là bạn đã gặp sai giáo viên (hoặc nhìn theo chiều ngược lại, giáo viên không may mắn ấy đã gặp sai học trò). Đừng để điều đó làm bạn nản lòng.

Hãy xem đó là một cơ hội: bạn sẽ tìm được giáo viên khác, và ít nhất bây giờ bạn đã biết rõ mình không muốn điều gì.

Đôi bên cùng có lợi. Chúc bạn may mắn trong hành trình tìm kiếm!