Cách Chơi Fantaisie-Impromptu Op. 66 Của Chopin Trên Piano
Kiệt tác đầy cuồng nhiệt này cuốn hút các pianist như ong tìm mật, nhưng Lucy Parham khuyên bạn hãy nhìn theo hướng dài hạn: đây là một tác phẩm quá hay để vội vàng!
Hãy nghe phần trình diễn Fantaisie-Impromptu của pianist Chenyin Li dưới đây để làm tư liệu tham khảo.
Fantaisie-Impromptu mang trong mình một chất lượng ma thuật và đầy mê hoặc.
Tác phẩm chia sẻ với Waltz “Minute” một cảm giác tức thì và niềm vui sống; đây là một bản nhạc rất thú vị để chơi, đơn giản vì nó “nằm tay” một cách tự nhiên. Chính điều này khiến nhiều pianist muốn học Fantaisie-Impromptu ngay khi họ vừa có đủ kỹ thuật cơ bản.
Tuy nhiên, họ sẽ cần phải chờ đợi thêm một thời gian. Fantaisie-Impromptu đòi hỏi trình độ kỹ thuật đáng kể để có thể tạo nên một đường nét âm nhạc dài, liền mạch từ đầu đến cuối. Tôi đã yêu thích việc chơi tác phẩm này từ khi còn nhỏ, vì thế tôi cảm thấy nó hoàn toàn xứng đáng được giới thiệu chi tiết ở đây.
Cách làm chủ phần mở đầu
Fantaisie-Impromptu mở đầu với chỉ dẫn Allegro agitato. Ngay từ đầu, hãy luôn ghi nhớ đoạn kết Presto và để dành “dư địa” cho cao trào sau này. Agitato gợi lên cảm giác gấp gáp ở các phần ngoài, nhưng không nên chọn tốc độ quá nhanh đến mức bạn không còn nghe rõ từng nốt móc kép.
Quãng tám đầu tiên ở tay trái là một tuyên bố mạnh mẽ. Ký hiệu sf của Chopin yêu cầu bạn “kéo” âm thanh ra từ piano bằng chuyển động trọn vẹn của cả cánh tay. Những pianist có bàn tay nhỏ đôi khi chia quãng tám này cho hai tay để an toàn hơn; bạn chắc chắn không muốn mắc lỗi ngay ở nốt đầu tiên của tác phẩm. Quãng tám C# đầu tiên ở ô nhịp 3 thường được chơi tách rời hoặc bẻ nốt; bạn hoàn toàn có thể làm theo cách này.
Nhịp điệu ba chọi bốn xuất hiện xuyên suốt tác phẩm. Đây chưa bao giờ là điều dễ dàng, nhưng việc nắm thật chắc từng tay riêng rẽ, chơi đúng tempo, luôn giúp ích rất nhiều. Một cách làm là luyện chậm các đoạn này lúc đầu, nhưng cuối cùng bạn vẫn phải ghép hai tay ở tốc độ thực. Tôi gợi ý nên xây dựng từng ô nhịp một, nhưng luôn giữ đúng tempo.
Cách cân bằng hai tay
Fantaisie-Impromptu đòi hỏi việc sử dụng pedal một cách tinh tế. Thử thách nằm ở chỗ làm nổi bật giai điệu ở tay phải trong khi vẫn đảm bảo phần hòa âm của tay trái luôn rõ ràng. Việc nhấc pedal ở giữa hoặc cuối ô nhịp sẽ giúp nhóm nốt móc kép cuối cùng của tay phải được nghe rõ.
Hãy chú ý các ô nhịp 23 và 24, nơi tay phải cần một cú chạm nhẹ hơn và độ rõ nét lớn hơn ở phách hai và phách bốn của mỗi ô nhịp.
Toàn bộ Fantaisie-Impromptu yêu cầu độ linh hoạt ngón tay rất cao ở cả hai tay, nhưng đặc biệt là tay trái. Hãy dành nhiều thời gian để làm chủ tay trái riêng rẽ, với cổ tay mềm dẻo nhất có thể.
Tay trái không được lấn át tay phải. Hãy luyện để đạt được một cú chạm leggiero cho các nốt móc kép ở tay phải, đồng thời tạo hình giai điệu một cách thanh lịch. Dùng đầu ngón tay để “kéo” âm thanh ra từ phím đàn.
Đáng để chú ý đặc biệt đến bốn nốt móc kép cuối cùng của tay phải trong mỗi ô nhịp, để chúng không bị nuốt mất hoặc bị chìm trong kết cấu âm thanh. Chúng ta cần định hình tác phẩm theo những đường nét dài, chứ không phải từng ô nhịp riêng lẻ. Hãy cảm nhận đà hướng tới giữa ô nhịp 7, rồi tiếp tục xuyên qua ô nhịp 8 để tạo một crescendo mượt mà và mạnh mẽ. Tuy nhiên, cần cẩn thận quay lại piano ở ô nhịp 10.
Ngón cái tay phải giữ giai điệu ở đầu mỗi phách trong các ô nhịp 13–17. Sau đó, ngón 5 tiếp nhận giai điệu và sắc thái là piano, vì vậy ngón cái cần nhẹ hơn; việc giữ khuỷu tay linh hoạt sẽ giúp ích. Nốt được nhấn không rơi vào phách mạnh, điều này có thể gây khó khăn khi bạn muốn tạo hiệu ứng vọng âm.
Hãy tạo một crescendo hướng tới nốt D# ở giữa ô nhịp 19. Âm thanh cần mang tính espressivo, không được đánh thô. Ở ô nhịp 23, ký hiệu pp đòi hỏi một cú chạm nhẹ hơn nữa. Lưu ý cách đường bass đi lên theo nửa cung, từ nốt A ở đầu ô nhịp 23 tới nốt C# ở ô nhịp 25.
Làm chủ cao trào của phần đầu tiên
Ở ô nhịp 30, tác phẩm thay đổi key và hướng phát triển.
Bạn nên ghi nhớ điểm này như một “biển chỉ đường” nếu có ý định ghi nhớ Fantaisie-Impromptu. Việc đánh dấu khoảnh khắc này trong bản nhạc cũng sẽ giúp nó thấm sâu vào tiềm thức của bạn.
Đường nét âm nhạc từ ô nhịp 29 đến ô nhịp 37 (thậm chí kéo dài đến ô nhịp 41) là cực kỳ quan trọng. Bạn phải giữ được sự liền mạch và độ “quét” của tuyến giai điệu. Một sự hạ động lực nhẹ, không ghi chú, ở ô nhịp 33 sẽ giúp bạn phân bổ tốt hơn cho đoạn crescendo tiếp theo, vốn đòi hỏi toàn bộ sức mạnh của các ngón tay. Đến cuối đoạn này, các ngón tay của bạn nên chạm xuống tận đáy phím với toàn bộ trọng lượng. Khi giảng dạy, tôi thường mô tả điều này là “xé” âm thanh ra khỏi cây đàn.
Giữ pedal xuyên suốt các ô nhịp 37–39 và đảm bảo quãng tám G# đầu tiên của tay trái ở ô nhịp 37 được đặt đủ trọng lượng để tạo nền hoà âm vững chắc. Các ô nhịp 37–41 nên được chơi với sự tự do, những quãng tám tay trái cần được “kéo” ra khỏi phím đàn thay vì gõ mạnh. Chúng sẽ giúp bạn xây dựng một cao trào xứng đáng cho phần đầu của Fantaisie-Impromptu.
Đối diện trực tiếp với phần giữa
Phần trung tâm là trái tim của tác phẩm, cả về biểu cảm lẫn cấu trúc. Có một chuyển điệu enharmonic từ key C# minor sang key D♭ major mang tính bao trùm hơn. Đây là một key mà Chopin đặc biệt yêu thích (hãy nghĩ tới Prélude “Raindrop” hay Berceuse) để gợi lên cảm giác tĩnh lặng và u tối.
Phần tay trái ở ô nhịp 41 và 42 tự thân đã là một tuyên ngôn.
Giữ các đầu ngón tay phẳng và chồng legato lên nhau. Ký hiệu pesante không chỉ yêu cầu âm thanh nặng mà còn phải được đặt trọng lượng hợp lý. Giữ pedal xuyên suốt ô nhịp 41–42 để phần hoà âm có nền bass vững vàng. Âm cantabile tốt nhất cùng với cách nối câu legato tinh tế là điều cần thiết để tạo hình cho giai điệu tay phải ở ô nhịp 43.
Chỉ dẫn sotto voce của Chopin khuyến khích bạn tạo ra một âm thanh hướng nội, dè dặt hơn so với sự trở lại của chủ đề này ở ô nhịp 51, nơi cần được thể hiện theo hướng cởi mở và hướng ngoại hơn. Ở các ô nhịp 43 và 51 có trill trên nốt Bb của tay phải. Nếu bạn thấy khó thực hiện, hãy đơn giản hoá bằng cách chơi mordent thay vì trill đầy đủ.
Vượt qua lần chuyển key khó
Ở ô nhịp 45 và 53, cả hai tay cùng chia sẻ một đường giai điệu.
Hãy nghĩ về nó như một bản song ca đẹp. Ở ô nhịp 53, phách cuối của tay phải được trang trí bằng hoa mỹ và không nên chơi vội; hãy dành thời gian cho nó, như thể bạn đang hát giai điệu ấy.
Có một chuyển điệu sang key G♭ major ở nốt minim thứ hai của tay phải tại ô nhịp 54 (nốt Bb). Hãy phản chiếu sự thay đổi màu sắc hoà âm này trong cách chơi và “chìm” vào hợp âm. Lưu ý dấu nhấn của tay phải nhưng đừng làm nó trở nên gượng ép. Tỷ lệ bảy-chống-sáu ở ô nhịp 60 sẽ dễ chơi nhất nếu bạn không nghĩ quá nhiều về nó. Đừng ám ảnh việc từng nốt phải khớp hoàn hảo; nếu bạn nhắm tới việc chơi bảy nốt trôi chảy ở tay phải và sáu nốt trôi chảy ở tay trái, sự phối hợp sẽ tự nhiên xuất hiện.
Hãy nghiêm túc với ký hiệu ritardando ở ô nhịp 81 khi tiến gần đến đoạn kết.
Bạn cần thời gian để điều chỉnh giữa tempo của phần giữa và đoạn Presto quay trở lại ở ô nhịp 83. Động lực dẫn tới cái kết dữ dội của tác phẩm bắt đầu từ đây. Cũng như trước, hãy suy nghĩ và đặt câu theo những đường nét dài, liền mạch. Chừa không gian cho một chút accelerando ở trang cuối.
Từ ô nhịp 119, hãy chú ý các ký hiệu động lực piano và forte luân phiên. Từ dấu forte cuối cùng ở ô nhịp 123, thực hiện một diminuendo kéo dài năm ô nhịp. Đây là một đoạn semiquaver có độ khó kỹ thuật cao, vì vậy hãy đảm bảo khuỷu tay của bạn được thả lỏng và tự do.
Kết thúc thật vững vàng
Chủ đề trở lại ở tay trái, như vọng về từ xa. Hãy cân bằng nó với tay phải và hướng tới nốt semibreve G# ở ô nhịp 132. Phần coda ngắn này kết thúc tác phẩm một cách rất nhẹ nhàng, tương phản hoàn toàn với phần mở đầu agitato. Trải các hợp âm đều tay trong hai ô nhịp cuối, làm nổi bật các nốt giai điệu cao nhất của tay phải. Nhấc pedal cuối cùng thật chậm, để không phá vỡ bầu không khí kỳ diệu ấy.